Saayinsii Naannoo Kutaa 5 5 Sections35 Lessons10 Weeks
2.3. Safara
2.3 Safara (Measurement)
Saayinsii Naannoo Kutaa 5
Xumura barnoota mata duree kanaatti:
Maalummaa safaraa ni ibsita.
Qaamolee safaramuu danda’an ni tarreessita.
Hiika qaamolee fiizikaalaa ni himta.
Qaamolee fiizikaalaa adda addaa safaruu ni shaakalta.
Hiika Jechoota Ijoo
Safara (Measurement)
Adeemsa wanta tokko safartuu waaltawaa ykn beekamaa ta’e waliin madaaluu dha.
Qaamolee Fiizikaalaa
Wantoota amala uumamaa qabanii fi safaramuu danda’an, akkasumas lakkoofsaan ibsamaniidha.
Dheerina (Length)
Fageenya qabxii tokko irraa gara qabxii biraatti jiru safaruuf gargaara.
Hanga (Mass)
Baay’ina wanta (matter) qaama tokko keessa jiru ibsa.
Qabiyyee Barnootaa: Safara
Barattoota kabajamoo,
Gabaa naannoo keessan jiru deemtanii beektuu? Fakkeenyaaf, yeroo haati keessan gabaatii Xaafii ykn Buna bittu, daldalaan sun hanga sirrii ta’e akkamitti beekee kennaaf? Meeshaa madaallii fayyadama! Akkasumas, uffata haaraa bittan yeroo hodhisiistan harki keessan meetiraan safarama. Kun hundinuu Safara jedhama.
Gocha 2.3: Shaakala Safaraa
Mee amma wantoota naannoo kee jiran safaruu haa yaallu!
- Dheerinaa fi dalgee kitaaba keetii sarartuu (ruler) fayyadamuun safari. Dheerina meeqa ta’e?
- Hojjaa (dheerina) hiriyyaa keetii ati safari, akkasumas hojjaa kee immoo hiriyyaan kee haa safaru.
- Meeshaa kan akkamii fayyadamtan? (Fakkeenyaaf: Sarartuu, Meetira waraqaa…)
Qaamolee Fiizikaalaa (Physical Quantities)
Wantoota naannoo keenya jiran keessaa kanneen safaramuu danda’anii fi gatii lakkoofsaa qaban Qaamolee fiizikaalaa jedhamu. Qaamoleen kunniin meeshaa safartuu mataa isaanii qabu.
1. Dheerina (Length)
Dheerina wanta tokkoo ykn fageenya bakka lama gidduu jiru. Meeshaan ittiin safaran Sarartuu ykn Meetira dha.
2. Hanga (Mass)
Ulfaatina ykn baay’ina wanta qaama tokko keessa jiru. Meeshaan ittiin safaran Madaallii dha.
3. Yeroo (Time)
Turtii ta’een tokko itti raawwatamu. Meeshaan ittiin safaran Sa’aatii dha.
4. Ho’ina (Temperature)
Hanga ho’aa ykn qorra wanta tokkoo. Meeshaan ittiin safaran Termomeetirii dha.
Meeshaalee Safaraa Adda Addaa
Tapha: Wanta fi Meeshaa Firoomsi
Akkaataa itti taphatan: Wanta bitaa jiru cuqaasi (Tap), sana booda meeshaa safartuu sirrii ta’e mirgaa filadhu!
Shaakala 1: Filannoo (MCQ)
1. Adeemsi wanta tokko safartuu waaltawaa ta’e waliin madaaluu maal jedhama?
2. Dheerina kitaaba keetii safaruuf meeshaa kam fayyadamta?
3. Wantoota armaan gadii keessaa Qaama fiizikaalaa kan HIN taane kami?
4. Baay’ina wanta qaama tokko keessa jiru kan ibsu kami?
5. Yeroo hiriyyaan kee hojjaa (dheerina) kee safaru, safarri kun maaliif gargaara?
Shaakala 2: Firoomsi (Tap-to-Place)
Qajeelfama: Qaamolee fiizikaalaa (Bitaa) tuqi, sana booda meeshaa safartuu isaanii sirrii (Mirga) tuquun bakka buusi.
Qaamolee Fiizikaalaa
Meeshaa Safartuu
Cuunfaa Barnootaa
Safara: Wanta tokko safartuu beekamaa waliin madaaluudha.
Qaamolee fiizikaalaa: Wantoota safaramuu danda’an (fkn: Dheerina, Hanga, Yeroo).
Hanga safaruuf Madaallii, dheerina safaruuf Sarartuu, yeroo safaruuf Sa’aatii fayyadamna.
Safarri jireenya keenya guyyaa guyyaa keessatti baay’ee barbaachisaadha (Gabaa, ijaarsa, dhukkuba yaaluuf).
Madaallii Xumuraa
1. Wantoota armaan gadii keessaa meeshaa safartuu kan ta’e kami?
2. Yeroo ogeessi fayyaa (Doktarri) dhukkubsataa tokko ilaalu, ho’ina qaama isaa safaruuf maal fayyadama?
3. Dhugaa ykn Soba: Safarri jireenya keenya keessatti faayidaa hin qabu.
4. Baay’ina wanta qaama tokko keessa jiru ____________ jedhama.
5. Gocha 2.3 irratti, dheerina kitaabaa yeroo safartan meeshaa kamtu irra caalaa mijata?
Madaallii Ofii (Checklist)
Barnoota kana erga xumurtanii booda, wantoota armaan gadii gochuu ni dandeessuu? Sanduuqa filadhaa.