Saayinsii Naannoo Kutaa 5 5 Sections35 Lessons10 Weeks
2.5. Sagalee
2.5 Sagalee (Sound)
Saayinsii Naannoo Kutaa 5
Xumura barnoota mata duree kanaatti:
Hiika sagalee ni himta.
Sagaleen akkamiin akka uumamu ni ibsita.
Jechoota Ijoo (Key Terms)
Sagalee (Sound)
Akaakuu dambalii anniisaa daddabarsu dha, kan wantoota hollatan irraa maddu.
Hollachuu (Vibration)
Sochii ariitii qabu kan wanti tokko of-irra deddeebi’ee taasisu, madda sagaleeti.
Anniisaa (Energy)
Sagaleen anniisaa baata. Yommuu fagaachaa deemu anniisaa isaa gataa deema.
Gurra (Ear)
Qaama miiraa uumamaan sagalee qilleensa keessatti daddarbu dhagahuuf mijaa’ee uumame dha.
Viidiyoo Barnootaa – Sagalee
Core Lesson: Hiika fi Uumama Sagalee
Barattoota jaalatamo,
Guyyaa tokko keessatti sagaleewwan akaakuu adda addaa qaban dhaga’uu dandeessa. Fakkeenyaaf, sagalee konkolaattotaa, saroonni yommuu dutan, ijoolleen yommuu taphatan, ykn muuziqaa Kiraaraa ykn Keberoo dhaga’uu ni dandeessa.
Ta’iiwwan beekamoo jireenya guyyaa guyyaa keenya keessatti uumaman keessaa tokko sagalee dha. Sagaleen gurra keenyaan dhagahaman gosa adda addaa ta’u danda’u:
Sagaleen Akkamiin Uumama?
Sagaleen ati dhageessu hundi wantoota hollataniin (vibrating objects) maddisiifama. Tokkoon tokkoo fo’aa Kiraaraa yommuu rukuttu hollachuun sagalee muuziqaa si dhageessisa. Qilleensi wantoota hollatan biratti argamu kallattii hundaanuu akka socho’u ta’ee sagaleen uumames anniisaa baachuun kallattii hundaan daddarbuun gurra keenya qaqqaba.
Amaloota Sagalee:
- Sagaleen kallattiiwwan hundaan daddarba (Fkn: Sagaleen bilbilaa mana barumsaa bakka kamittuu dhaga’ama).
- Sagaleen anniisaa baata, garuu yommuu socho’u anniisaa isaa gadhiisaa deema.
- Akkuma fagaatee adeemuun anniisaa isaa dhabaa waan deemuuf, dhaga’amuun isaas xiqqaachaa deema.
Hubachiisa: Sagaleewwan gurri namaa dhagahuu hin dandeenye, garuu bineensonni biroo (akka saree) dhagahuu danda’an illee ni jiru.
Fakkii Hubannoo
Tapha: Madda Sagalee Adda Baasuu
Educational GameAkkaataa itti taphatan: Jalqaba jecha (Sagalee) filachuuf tuqi (Tap), sana booda sanduuqa sirrii ta’e ‘Sagalee Uumamaa’ ykn ‘Sagalee Nam-tolchee’ tuquun keessa kaawwi.
Sagaleewwan Filadhu
Sagalee Uumamaa (Natural)
Sagalee Nam-tolchee (Artificial)
Gocha 1: Filannoo (MCQ)
Deebii sirrii ta’e filadhu.
Gocha 2: Ramaduu (Sorting)
Tuquun (Tap) wantoota armaan gadii Sagalee Guddaa fi Sagalee Xiqqaa jalatti ramadi.
Sagalee Guddaa
Sagalee Xiqqaa
Gocha 3: Dhugaa ykn Soba
Hima kenname dubbisuun ‘Dhugaa’ ykn ‘Soba’ filadhu.
Cuunfaa Barnootichaa (Summary)
Sagaleen anniisaa wantoota hollatan irraa madduu dha.
Wanti tokko yommuu hollatu (vibrate ta’u) qilleensa naannoo isaa sochoosuun sagalee uuma.
Sagaleen bifa dambaliitiin (wave) kallattii hundaan daddarba.
Sagaleen anniisaa baata, akkuma fagaatu garuu anniisaan isaa xiqqaachaa deema.
Gurri namaa uumamaan sagalee kana qabatee gara sammuutti erguuf kan uumame dha.
Madaallii (Assessment)
Gaaffilee armaan gadii deebisuun hubannoo kee madaali.
Gabatee Mirkaneeffannoo (Checklist)
Barnoota kana erga xumurtee booda wantoota armaan gadii gochuu ni dandeessaa? Sanduuqa tuqi.