Saayinsii Naannoo Kutaa 5 5 Sections35 Lessons10 Weeks
3.2.1 Gosoota Biyyee Itoophiyaa
Gosoota Biyyee Itoophiyaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 5
Bu’aa Barnootichaa
Xumura barnoota mata duree kanaatti:
Gosoota biyyee Itoophiyaa ni tarreessita.
Gosa biyyee guddina biqilootaaf mijataa ta’e adda ni baafatta.
Maloota kunuunsa biyyeef gargaaran ni himta.
Sababa dhiqama biyyee biyya keenyaa ni tarreessita.
Jechoota Ijoo
Biyyee (Soil)
Qaama lafaa irra keessaa kan biqiloonni irratti biqilanidha.
Biyyee Muraa (Loam)
Biyyee walmakaa cirachaa, suphee fi xaa’oo uumamaa of keessaa qabuu fi biqiltuuf baay’ee mijataa ta’e.
Dhiqama Biyyee
Biyyeen gabbataan roobaa fi bubbeen qabamee bakka tokkoo gara bakka birootti yoo geeffamudha.
Kunuunsa Biyyee
Maloota adda addaa fayyadamuun biyyee dhiqama irraa eeguudha.
Barnoota Viidiyoo
Viidiyoo kana daawwachuun waa’ee biyyee hubannoo kee gabbifadhu.
Core Lesson: Gosoota Biyyee
Seensa (Introduction)
Barattoota kabajamoo,
Akkuma gogaan qaama keenya uwwisu, biyyeenis qaama lafaa irra keessaa uwwisa. Biyyeen madda nyaata keenyaati! Osoo biyyeen hin jiru ta’ee biqiloonni hin guddatan, nyaannis hin jiraatu ture. Har’a waa’ee Gosoota Biyyee Itoophiyaa fi akkamitti akka kunuunsine eeguu qabnu baranna.
1. Gosoota Biyyee (Types of Soil)
Itoophiyaa keessatti gosoota biyyee gurguddoo sadiitu jiru. Isaanis amala isaaniitiin garaagarummaa qabu:
Biyyee Cirachaa (Sand)
Biyyee ija gurguddaa qabuudha. Bishaan salphaatti keessa darba, kanaafuu biqiltuuf baay’ee hin mijatu.
Biyyee Suphee (Clay)
Biyyee ija xixinnoo qabu fi yoo jiidu kan maxxanudha. Bishaan baay’ee qabata garuu qilleensi keessa hin darbu.
Biyyee Muraa (Loam)
Walmakaa cirachaa, suphee fi xaa’oo uumamaati. Bishaan fi qilleensa gaarii qaba. Biqiltuuf hundarra filatamaadha!
2. Dhiqama Biyyee fi Kunuunsa
Biyyeen gabbataan Itoophiyaa yeroo rooba cimaa lolaan dhiqamee bada. Kun Dhiqama Biyyee jedhama.
Sababoota Dhiqamaa:
- Bosona ciruu (Muka muruu)
- Horii irra deddeebi’anii dheechisuu
- Lafa irraan gadee qotuu
Maloota Kunuunsaa:
- Biqiltuu dhaabuu: Hundeen muka biyyee qabata.
- Daagaa hojjechuu: Lafa irraan gadee irratti bishaan dhoorkuuf.
- Margar fi citaa lafa irratti dhiisuu.
Fakkii Ibsu
Taphadhuu Baradhu: Kunuunsa moo Miidhaa?
Akkaataa Tapha: Jechoota armaan gadii tuquun (Tap), saanduqa sirrii ta’e ‘Kunuunsa’ ykn ‘Miidhaa’ jedhu keessa kaa’i.
Gochaalee (Actions)
Kunuunsa Biyyee (Good)
Sababa Dhiqamaa (Bad)
Gilgaala 1: Filannoo
Gilgaala 2: Walitti Firoomsi
Amala biyyee fi maqaa isaa walitti firoomsi. Ibsa tuqii (tap), sana booda maqaa sirrii ta’e tuqi.
Amaloota Biyyee
Maqaa Biyyee
Gilgaala 3: Dhugaa moo Soba?
Cuunfaa Barnootichaa (Summary)
Biyyeen qaama lafaa irra keessaa biqiloonni irratti guddatanidha.
Gosoonni biyyee gurguddoon: Ciracha (bishaan hin qabatu), Suphee (bishaan baay’ee qabata), fi Muraa (walmakaa mijataa ta’e).
Biyyeen Muraa (Loam) guddina biqilootaaf hunda irra filatamaadha.
Muka muruu fi lafa irraan gadee qotuun dhiqama biyyeef saaxila.
Biqiltuu dhaabuu fi daagaa hojjechuun maloota kunuunsa biyyee ti.
Madaallii Xumuraa (Final Quiz)
Gaaffilee hunda deebisi of madaali.
Madaallii Dandeettii (Self-Checklist)
Wanta baratte hubachuu kee of madaali. Wanta dandeesse sanduuqa tuqi.