Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
2.6. Anniisaafi Faayidaa Isaa
Anniisaafi Faayidaa Isaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 6
Bu’aawwan Barachuu (Lesson Competencies)
Xumura barnoota kanaatti wantoota armaan gadii ni raawwatta:
Maalummaa anniisaa ni ibsita.
Maddeen anniisaa adda baastee ni tarreessita.
Faayidaa maddeen anniisaa ni ibsita.
Jechoota Ijoofi Hiika Isaanii (Key Terms)
Anniisaa (Energy)
Dandeettii dalagaa (hojii) dalaguuf wanta tokkooti.
Maddeen Anniisaa (Energy Sources)
Bakkeewwan ykn wantoota anniisaan irraa argamu dha.
Anniisaa Haaromfaman
Maddeen anniisaa yeroo hunda of haaromsuu danda’aniifi hin dhumne.
Anniisaa Haaromfamne
Maddeen anniisaa yeroo itti fayyadamnu dhumaa deemanii dha (Fkn. boba’aa).
Barnoota Viidiyoo (Video Lesson)
Qabiyyee Barnootaa (Core Lesson)
Seensa (Introduction)
Barattoota kabajamoo,
Sochii guyyaa guyyaan raawwannu keessatti wanti nu gargaaru maali jettee yaaddee beektaa? Nyaata yeroo nyaannu, gara mana barumsaa yeroo deemnu, ykn makiinaan karaarra yeroo fiigu hundi isaanii wanta tokko barbaadu. Innis Anniisaa jedhama.
Anniisaa jechuun dandeettii dalagaa (hojii) dalaguuf nu gargaarudha. Hojii kamiyyuu hojjechuuf anniisaan baay’ee murteessaadha.
Fakkii Maddeen Anniisaa (Illustration)
Fakkiin kun maddeen anniisaa adda addaa agarsiisa.
Maddeen Anniisaa fi Faayidaa Isaanii
1. Aduu (Sun)
Aduun madda anniisaa isa guddaafi jalqabaati. Faayidaa: Ifaafi ho’a lafaaf kenna. Biqiltoonni nyaata qopheeffachuuf (photosynthesis) itti fayyadamu.
2. Bishaan (Water)
Bishaan yaa’aa jiru madda anniisaa guddaadha. Faayidaa: Anniisaa ibsaa maddisiisuuf tajaajila (Fkn. Hidha Haaromsaa Guddicha Itoophiyaa).
3. Qilleensa (Wind)
Qilleensi socho’u humna qaba. Faayidaa: Motiara qilleensaa (wind turbines) sochoosuun ibsaa maddisiisa, akkasumas midhaan daakuuf tajaajila.
4. Boba’aa (Fossil Fuels)
Kanneen akka bensiinii, naafxaafi cilee. Isaan kun anniisaa haaromfamne dha. Faayidaa: Makiinaa sochoosuufi warshaalee keessatti oomishaaf tajaajilu.
5. Soorata (Food)
Nyaanni nuti nyaannu madda anniisaa qaama keenyaati. Faayidaa: Qaamni keenya akka hojjetu, guddattuufi dhibee irraa ittifamuuf gargaara.
Tapha Barnootaa: Qoodinsa Maddeen Anniisaa
Akkaataa itti taphatamu (Tap-to-Select, Tap-to-Place): Maddeen anniisaa armaan gadii tuqii (tap), itti aansuun saanduqa sirrii ta’e (Haaromfamanii fi Haaromfamne) keessatti tuquun kaa’i.
Maddeen Anniisaa (Tuqii Filadhu)
Haaromfaman (Renewable)
Haaromfamne (Non-Renewable)
Shaakala 1: Filannoo (MCQ)
1/5Shaakala 2: Dhugaa ykn Soba
1/5Shaakala 3: Madaallii Walmakaa
1/5Cuunfaa Barnootaa (Summary)
Anniisaa jechuun dandeettii dalagaa dalaguu wanta tokkooti.
Maddeen anniisaa bakka anniisaan irraa argamudha (Aduu, Bishaan, Qilleensa, Boba’aa, Soorata).
Maddeen anniisaa bakka lamatti qoodamu: Haaromfamanii fi Haaromfamne.
Aduun madda anniisaa isa guddaafi jalqabaa yoo ta’u, biqiltoonni nyaata qopheeffachuuf itti fayyadamu.
Madaallii Xumuraa (Assessment)
1/5Mirkaneeffannaa (Checklist)
Wantoota armaan gadii hubachuu kee of madaali: