Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
Argama Baha Afrikaa
Argama Bir-qabaafi Argama Dhugaa Naannoo Baha Afrikaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 6
Gahumsa Barachuu
Xumura barnoota kanaatti, wantoonni barattoota irraa eegaman:
- Kaartaa Afrikaa irratti argama bir-qabaatiin naannoo Baha Afrikaa ni agarsiista;
- Sararoota dagaleefi gadee fayyadamuun kaartaa Afrikaa irratti argama dhugaa biyyoota Baha Afrikaa ni agarsiista;
- Kaartaa salphaa kaasuun argama bir-qabaafi argama dhugaa biyyoota Baha Afrikaa adda ni baafta.
Jechoota Ijoo
Argama Bir-qabaa
Iddoo murtaa’aa tokko kan biroo, fakkeenyaaf biyyoota ollaa, garba, ykn gaarreen waliin walbira qabuun ibsuudha.
Argama Dhugaa
Kaartaa yookiin giloobii irratti sararoota yaadaa dagaleefi gadee fayyadamuun argama iddoo sirrii safara kofaatiin agarsiisuudha.
Sarara Dagalee (Latitude)
Sararoota yaadaa dalgee sararamaniifi mudhii lafaa irraa gara kaabaafi kibbaatti fageenya jiru kan agarsiisaniidha.
Sarara Gadee (Longitude)
Sararoota yaadaa gadee sararamaniifi Sarara Gadee Muummichaa irraa gara bahaafi dhihaatti fageenya jiru kan safaraniidha.
Viidiyoo Barnootaa
Barnoota Ijoo
Seensa
Barattoota kabajamoo,
Mee yaadaa, hiriyaa keessanitti mana keessan eessa akka jiru itti himuu barbaaddan. “Manni koo mukicha guddaa bira jira” jechuu dandeessu. Kun Argama Bir-qabaa jedhama. Yookiin immoo lakkobsa mana keessanii sirriitti itti himtu. Kun immoo Argama Dhugaa jedhama. Saayinsii Naannoo keessattis iddoowwan akka kanaan ibsina!
A) Argama Bir-qabaa Naannoo Baha Afrikaa
Argama bir-qabaa naannoo baha Afrikaa jechuun naannoolee yookiin biyyoota Afrikaa biroo ollaa ta’aniin ykn qaama bishaaniitiin walbira qabuun ibsuudha.
Biyyoota Ollaa Daangessan
- Kaabaan: Ijiptiifi Liibiyaa
- Giddugaleessaan: Chaad, Afrikaa Giddugaleessaafi Dimokiraatik Riippuubilikii Koongoo
- Kibbaan: Zaambiyaa, Maalaawiifi Moozaambiik
Qaama Bishaaniitiin
- Galaana Diimaa irraa gara kibba dhihaatti
- Galoo Galaana Edeeniifi Garba Hindii irraa gara dhihaatti
Hubadhu: Biyyoonni baha Afrikaa keessatti hammataman kudha tokkoodha. Isaanis: Sudaan, Sudaan Kibbaa, Itoophiyaa, Taanzaaniyaa, Soomaaliyaa, Keeniyaa, Ugaandaa, Buruundii, Ruwaandaa, Eritiraafi Jibuutiidha.
B) Argama Dhugaa Naannoo Baha Afrikaa
Argama dhugaa jechuun kaartaa yookiin giloobii irratti sararoota yaadaa dagaleefi gadee fayyadamuun argama iddoo tokkoo safara kofaatiin agarsiisuudha.
Argamni Baha Afrikaa:
Kun jechuun mudhii lafaa(0°) irraa gara kibbaatti 12° fi gara kaabaatti 22.5° fagaatee argama jechuudha.
Kaartaa Afrikaa
Gocha 1: Filannoo
Gaaffii 5Gocha 2: Ramaddii
Akkaataa itti taphatamu: Maqaa biyyaa cuqaasi(tap), sana booda saanduqa sirrii ta’e (Baha Afrikaa ykn Biyya Ollaa) keessatti cuqaasuun kaayi.