Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
5.3. Magaalaa Keenya Keessatti Barmaatilee Miidhaa Geessisan
Magaalaa Keenya Keessatti Itti Fayyadama Qoricha Keemikaalaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 5
Gahumsa Barachuu
Xumura barnoota kanaatti wantoota armaan gadii ni dandeessa:
Keemikaalotaafi qorichoota balaa geessisan adda ni baasta.
Barmaatilee miidhaa geessisan adda ni baasta.
Sababoota araadaaf nama saaxilan ni ibsita.
Jechoota Ijoo
Keemikaala Seeraan Alaa
Qorichoota ykn wantoota miidhaa waan qabaniif mootummaan akka itti hinfayyadamne dhorke.
Araada
Haala qaamni ykn sammuun wanta tokkoof garba ta’u, erga baratanii booda dhiisuun yoo dadhabamu.
Hashiishii
Baala kaanaabisii jedhamu irraa kan qophaa’uufi sammuu adoochuun dhibee olaanaaf nama saaxilu.
Tamboo
Biqiltuu nikootiinii of keessaa qabu, kan araada nama qabsiisuufi dhukkuba sombaaf nama saaxilu.
Viidiyoo Barnootaa
Viidiyoo kana ilaaluun waa’ee miidhaa qorichoota seeraan alaa hubadhu.
Core Lesson: Qorichoota Seeraan Alaa
Seensa (Introduction)
Barattoota jaallatamo,
Magaalaa keenya keessatti yeroo ammaa namoonni keemikaalotaafi qorichoota seeraan alaa ta’an fayyadaman dabalaa jiru. Wantoonni kunniin fayyaa keenya, sammuu keenyaafi jireenya keenya balaa irra buusu. Mee har’a waa’ee wantoota araada nama qabsiisaniifi miidhaa isaanii haa barannu.
Biqiltoonni kanneen akka hashiishii, tamboo, jimaafi kanneen kana fakkaatan keemikaalota adda addaa of keessaa qabu. Tokkoon tokkoo isaanii maal akka ta’aniifi miidhaa geessisan haa ilaallu.
A. Hashiishii
Hashiishii biqilchuunis ta’e itti fayyadamuun seeraan nama adabsiisa. Innis baala kaanaabisii jedhamu irraa qophaa’a.
Miidhaawwan Hashiishii:
- Kaka’umsi hojii hir’achuu.
- Hojii seeraan raawwachuu dhabuu.
- Dhibee sammuu olaanaaf saaxilamuu.
- Dhiphachuu, ofdagachuufi dandeettiin yaaduu xiqqaachuu.
B. Tamboo
Biqiltuun tamboo keemikaalota hedduu of keessaa qaba. Isaan keessaa nikootiiniin kan araadaa nama qabsiisuudha.
Miidhaawwan Tamboo:
- Dhibeewwan akka onnee, sombaa, sukkaaraafi garaachaaf saaxilamuu.
- Sammuu keessatti dhangala’uu dhiigaa fiduu.
C. Jimaa
Jimaan keemikaalota kaatinooniifi kaatiinii jedhaman of keessaa qaba. Kunis araada cimaa fida.
Miidhaawwan Jimaa:
- Dhukkuboota qaamoota hargansuu.
- Ulfaatinni qaamaa hir’achuu.
- Bowwoo mataa.
- Hidhii madaa’uufi fooliin afaanii baduu.
- Mukaa’uu, dhiphachuufi rakkoo hirribaa.
Sababoota Araadaa
Maaliif namoonni araada kanaan qabamu? Sababoota gurguddoon:
- Dhiibbaa hiriyootaa (hiriyoota badaa hordofuu).
- Osoo itti hin yaadiin miiraan socho’uu.
- Maatii wantoota kanniin fayyadaman ilaaluun barachuu.
- Jireenya fuulduraaf abdii kutuu.
Fakkii Hubannoo
Gilgaala 1: Filannoo (MCQ)
Qajeelfama: Gaaffiiwwan armaan gadiif deebii sirrii ta’e filadhu.
Gilgaala 2: Qindeessi
Akkamitti taphatama: Jalqaba ibsa tokko cuqaasi (filadhu), sana booda saanduqa sirrii ta’e (Tamboo, Jimaa ykn Hashiishii) cuqaasuun keessa kaa’i.
Ibsaawwan (Cuqaasuun filadhu)
Tamboo
Jimaa
Hashiishii
Gilgaala 3: Dhugaa ykn Soba
Qajeelfama: Yaada kenname dubbisuun ‘Dhugaa’ ykn ‘Soba’ filadhu.
Cuunfaa Barnootaa
Keemikaalotaafi qorichoota seeraan alaa fayyadamuun araadaaf nama saaxila.
Hashiishiin dhibee sammuu fida, Tamboon dhukkuba sombaa fida, Jimaan immoo dhibee hargansuufi madaa afaanii fida.
Dhiibbaan hiriyootaa, miiraan socho’uufi abdii kutuun sababoota ijoo namoonni wantoota kanaaf itti saaxilamaniidha.
Fayyaa ofiifi maatii ofii eeguuf wantoota seeraan alaa kana irraa fagaachuun dirqama.
Madaallii Xumuraa
Gaaffiiwwan armaan gadii sirriitti dubbisuun deebii sirrii filadhu. Kun dandeettii kee madaala.
Mirkaneessa Gahumsaa (Self-Check)
Barnoota kana erga xumurtee booda, wantoota gochuu dandeessu mirkaneeffadhu (Saanduqa cuqaasi):